Somatik yakınmalar, çocuklarda sıklıkla gördüğümüz; geçmeyen, nedeni bilinmeyen karın ağrıları, bazen mide bulantısı, bazen de baş ağrısı gibi şikayetlerdir. Aslında tıbbi bir nedeni olmayan, defalarca doktor ziyaretinin yapıldığı ancak alt zemininde herhangi bir tıbbi neden bulunmayan ağrılardan, yani somatik yakınmalardan bahsetmek istiyorum. Çocukların geçmeyen ağrıları bu kapsamda değerlendirilebilir.
Aileler böyle durumlarda sıklıkla doktorları ziyaret eder. Birçok tedavi yöntemi uygulanır. Tabii ki burada tıbbi nedeni olan ağrıları kastetmiyorum. Ancak birçok şey denenmesine ve birçok yöntem uygulanmasına rağmen geçmeyen ağrılardan bahsetmek istiyorum.
Somatizasyon, psikolojik olarak baş edemediğimiz zorlukların ifade edilemediğinde bedensel şikayetler olarak ortaya çıkmasıdır. Somatizasyon dediğimiz şey, bizim içinde bulunduğumuz durumu bize anlatan ve hatırlatan bir durum olarak ele alınabilir. Psikolojide bunun önemli bir yeri vardır. Bu bakımdan ailelerin çocuklarını çok iyi izlemeleri gerekmektedir.
Hangi durumlarda bu ağrı ortaya çıkıyor? Bu ağrı çıktığında neler yapılıyor? Bütün bunları göz önünde bulundurmak gerekir. Acaba bu ağrı neye hizmet ediyor? Ne yönüyle iyi geliyor? Arka planda neler oluyor? Bütün bunlara odaklanmak ve asıl kaynağı keşfetmek süreç içinde oldukça önemlidir.
Çoğu zaman çocuğun okulla ilgili bir kaygısı olabilir. Ya da yapılacak bir iş, girilecek bir ortam veya karşılaşılacak bir durum öncesinde bu yakınmalar ortaya çıkabilir. Bu durumda somatik yakınmalar, o zorluğun üstesinden gelmeye yardımcı bir faktör olarak görülebilir.
Somatik yakınmaların en önemli motivasyonlarından biri, bir durum karşısında çocuğun zorlandığını görünür hale getirmesidir. Ne demek istiyorum? Çocuğun zorlandığı bir konu vardır. O konuyla birlikte bedensel yakınması ortaya çıkar. Bir tetikleyici durum vardır ve somatik yakınma bu tetikleyiciyle birlikte belirir.
Örneğin sınav bu tetikleyici olabilir. Sınavla ilgili durumda ağrı ortaya çıktığında sınav ertelenmiş olur ya da çocuk o gün ağrı nedeniyle okula gitmez. Dolayısıyla bunun bir baş etme mekanizması olduğunu hatırlamakta fayda vardır. Çocuk bu şekilde baş ederek, karşısında güç bir durum olduğunu ve bu durumun onun için aşılması zor olduğunu aktarmış olur. Bu yönüyle somatik yakınma, çocuğun yaşadığı zorlanmayı göstermesi bakımından kıymetlidir.
Burada tıbbi olarak birçok şey yapılır. Bu ayrı bir konudur. Elbette bu değerlendirmeler tanılama için gerekli ve önemlidir. Öncelik zaten bu kısımdadır. Ancak psikolojik boyutu da göz ardı edilmemelidir. Bu durumun nerelerde ortaya çıktığını izlemek, fark etmek, belki kayıt tutmak ve bu anları gözden geçirmek bize konu hakkında bilgi verebilir.
Dolayısıyla burada yapılması gereken, bu durumun psikolojik bir boyutu olabileceğini kabul etmek, bunu görmek ve gerekli desteği sağlamaktır. Çocuğa “Bir şeyin yok” deyip geçiştirmek, “Bunu yapıyorsun ama bu doğru bir şey değil” demek ya da “Dikkat çekmeye çalışıyorsun” şeklinde yaklaşmak doğru değildir. Bu tür ifadeler, somatik yakınma üzerinden çocuğu değersizleştirmek ve yaşadığı durumun önemini azaltmak anlamına gelir. Bu da çözüm yolunu kapatabilir.
Tam tersine, çocuğu anlamaya çalışmak ve o sırada ona eşlik etmek önemlidir. Ağrının nerede olduğunu anlamak, çocuğun anlatmasına izin vermek ve onu dinlemek ilk etapta ailelerin yapabileceği şeylerdir. Ancak bu süreç uzadığında, bununla ilgili psikolojik yardım alınması ileride ortaya çıkabilecek sorunları önlemek açısından gereklidir.